چرا از عبادت لذت نمی بریم

پرستش، نوعی رابطه است كه بین انسان و معبود او تحقق پیدا می كند. انسان، این نوعِ خاص از رابطه را كه ستایشگرانه و سپاسگزارانه است، تنها با خدای خود برقرار می كند. چنین رابطه ای بین انسان و غیر خدا، نه شدنی است و نه جایز؛ چرا كه صورت كامل این ارتباط عبادی، آگاهانه و دارای ملاك و معیار بودن آن است. شناخت خدای یگانه، به عنوان كاملترین ذات، با كاملترین صفات و منزّه از هر گونه عیب و نقص و نیز شناخت رابطه او با جهان، واكنشی را در انسان ایجاد می كند كه از آن به پرستش و عبادت تعبیر میشود و با توجه به این ویژگی است كه هیچ مخلوقی در مقام پرستش، نمی تواند معبود انسان واقع شود. از این رو، قرآن كریم تأكید می كند و اصرار می ورزد كه پرستش، مخصوص خداست و باید برای خدا باشد و هیچ گناهی هم مانند شرك به خدا نیست. حسّ پرستش و نیاز به عبادت یكی از اصیل ترین تجلّیات روح و مهم ترین ابعاد وجود آدمی است. مطالعه آثار به جا مانده از زندگی انسان در طول تاریخ، نشان می دهد كه هر جا انسان بوده، پرستش هم وجود داشته است؛ گرچه شكل و نوع و روش عبادت و پرستش و معبودها، تغییر یافته است. بر این اساس، می توان گفت پرستش و عبادت، در وجود انسان ریشه دارد و پیامبران الهی هم اصل پرستش را نیاورده اند؛ بلكه نوع پرستش را به انسان آموختند و آنها را از پرستش و عبادت غیرخدا باز داشتند. بر این اساس، پیام قرآن این است كه ای انسان، ربّ خود و پروردگارت را بپرست كه او تو و جهانیان را آفریده است و زمام امورشان را به دست دارد. اما با تمام این گزارهها سوال اینجاست كه با توجه به اینكه انسان به صورت فطری عبادت را دوست دارد، چرا ما از عبادت خود لذت نمیبریم؟ حضرت آیت الله جوادی آملی در پاسخ این سوال میفرمایند: گرایش به خدا فطری است؛ ولی شهوت و غضب هم، به عنوان ابزار كار در نهاد ما وجود دارد. انسان عاقل این دو را تعدیل میكند؛ نه تعطیل؛ ولی انسان جاهل شهوت و غضب را امیر فطرت خویش میسازد و به این ترتیب، فطرت در میان غرایز دفن میشود و از فطرت مدفون نیز كاری ساخته نیست: "وَ قَد خَابَ مَن دَسَّیهَا1. هر كه نفس خویش را با گناه پرورید، ناكام ماند". اگر كسی نفس ملهمه را كه به توحید گرایش دارد، دفن كند، دیگر اثر آن را نمیبیند و از عبادت خود لذت نمیبرد. اگر بخواهیم از عبادت لذت ببریم، باید از مال حرام به شدّت بپرهیزیم. كسی كه جز حلال نمیخورد و جز به حلال نمیاندیشد، حتما از عبادت لذت میبرد. همانطور كه انسان گرفتار سرماخوردگی و گرفتگی بینی، از بوی خوش لذت نمیبرد، و چشم ضعیف و كم نور، لذت مشاهده مناظره زیبا را در نمییابد، انسان گنهكار نیز از عبادت لذت نمیبرد. تنها فطرت شفاف و شكوفا، از عبادت لذت میبرد.2 پی نوشتها : 1. سوره شمس، آیه 10 2. نسیم اندیشه، ج1، ص139